In de vergaderruimte van Amazons dagelijkse bestuur staat een omgebouwde deur symbool voor de soberheid binnen het bedrijf. Bij presentaties is topman Jeff Bezos streng: geen PowerPoints, maar voorstellen van zes kantjes om zo kritisch denken te bevorderen.
Wat begon als de stijl van de man die Amazon 27 jaar gelden startte, is de cultuur van het bedrijf geworden. Ook al doet Bezos (57) nu een stap terug, deze arbeidsethos zal als een rode draad door het concern blijven lopen. Hij draagt de dagelijkse leiding van een zeer succesvolle onderneming over, maar ook een bedrijf dat wordt bekritiseerd en beschuldigd van machtsmisbruik.
Het verhaal van het ontstaan van Amazon klinkt als een schoolvoorbeeld voor een start-up. Het begon allemaal in de garage van Bezos en zijn toenmalige vrouw MacKenzie. Bij de start stak de ondernemer 10.000 dollar in het bedrijf. Een bedrag dat in het niet valt met wat het Bezos inmiddels heeft opgeleverd: een vermogen van bijna 200 miljard dollar.
Beroemd is een anekdote uit 1994 waarin hij zijn vrouw, met wie hij een jaar eerder is getrouwd, vertelt dat hij boeken wil gaan verkopen op het internet. "Wat goed, laten we dat doen", was haar reactie volgens de ondernemer. Om vervolgens nog wel te vragen: "Wat is het internet?". Volgens de ondernemer het bewijs dat ze hem steunde en geloofde in zijn idee.
Het stel scheidde in 2019. Dit ging, doordat Bezos werd gechanteerd vanwege de affaire met zijn nieuwe liefde, gepaard met veel media-aandacht. Jeff en MacKenzie hebben samen vier kinderen.
In 1999 maakte het Amerikaanse CBS-programma 60 Minutes een profiel over Bezos' onderneming, die toen vijf jaar bestond.
Amazon begon begin jaren 90 met één ding: via de website boeken verkopen. Maar het doel was meteen al veel groter. Bezos was gefascineerd geraakt door het concept van the everything store (de winkel-van-alles). Iets wat het bedrijf door de jaren heen steeds meer is gaan omarmen, mede doordat andere verkopers ook hun producten via Amazons' platform aanbieden; zij verkochten het afgelopen feestdagen kwartaal bijna een miljard producten.
Daarbij is het doel van de webwinkelgigant om klanten zo veel mogelijk aan zich te binden. Een belangrijk bindmiddel daarvoor is Amazon Prime. Dat begon als abonnement waardoor klanten hun producten gratis binnen twee dagen in huis hadden, inmiddels kunnen klanten via Prime ook bijvoorbeeld films en series kijken. Ook krijgen ze korting in de supermarktketen waar Amazon eigenaar van is.
Amazon kwam de afgelopen jaren ook onder vuur te liggen. In 2015 publiceerde The New York Times een groot onderzoek waaruit bleek dat de interne werkcultuur keihard was en de sfeer niet goed (Amazon verweerde zich in een blogpost). Ook ligt het bedrijf regelmatig onder vuur vanwege de werkcondities in de distributiecentra.
Zo beschreef The Guardian begin vorig jaar de werkomstandigheden in zo'n pakhuis in New York, die volgens werknemers onder de maat zijn. "Ze geven niet om hun medewerkers", zei een oud-medewerker tegen de krant. "Ze geven meer om hun robots."
Onder hoge druk verhoogde Bezos enige jaren geleden wel het minimumloon van zijn werknemers. Iets dat de miljardair nu een succes noemt.
Onder leiding van Bezos werd ook behoorlijk ingezet op technologische innovatie. Een eigen smartphone in de markt zetten mislukte, maar een speaker met een geïntegreerde slimme assistent, Alexa, bleek wel een groot succes. Zo'n assistent kan niet alleen muziek afspelen, maar ook slimme lampen of andere onderdelen in het huis besturen. En niet onbelangrijk: bestellingen doorgeven aan Amazon. Om de drempel nóg lager te leggen.
Bezos wordt nu opgevolgd door een vertrouweling, Andy Jassy, die al sinds 1997 voor het bedrijf werkt. Hij is de geestelijk vader van cloudplatform Amazon Web Services. Dat vormt inmiddels ten dele de ruggengraat van het internet; veel bedrijven laten hun diensten bij AWS hosten. Het is een absoluut succesverhaal voor Amazon. Het afgelopen kwartaal was het cloudplatform goed voor 52 procent van de winst; omgerekend 2,9 miljard euro.
De grootte van Amazon - met een beurswaarde van omgerekend 1400 miljard euro een niet te missen speler - leidt tot meer macht en daarmee tot de vraag vanuit vanuit overheden en toezichthouders of het bedrijf niet te machtig is. In Europa lopen al twee onderzoeken vanwege klachten over machtsmisbruik; eerder dit jaar moest Bezos over ditzelfde thema verantwoording afleggen tegenover het Amerikaanse Congres.
De beurswaardes van grote techbedrijven, Amazon moet Microsoft en Apple voor zich dulden:
Het is een kant van zijn functie als bestuursvoorzitter die hij ongetwijfeld minder fijn vindt. En iets waar hij zich straks als 'uitvoerend voorzitter' niet minder mee bezig hoeft te houden. Tegelijkertijd is de verwachting dat hij nauw betrokken blijft bij grote besluiten.
In plaats daarvan kan hij zich richten op andere onderwerpen: verder bouwen aan zijn ruimtevaartbedrijf, meedenken over het reilen en zeilen van zijn krant The Washington Post en stukje bij beetje delen van zijn vermogen weggeven aan onder meer klimaatbescherming.
Het ministerie van Volksgezondheid en de GGD wisten half december dat de beveiliging van de ict-systemen voor het bron- en contactonderzoek en testen niet op orde waren. Dat blijkt uit stukken die gisteravond naar de Tweede Kamer zijn verstuurd.
Een interne analyse wees op "serieuze kwetsbaarheden". Desondanks werden risicovolle onderdelen in de systemen niet uitgeschakeld. Zelfs toen de lek aan het licht kwam sprak de GGD nog over een "vervelend incident".
Het gaat onder meer om de export-functie, die zou zijn misbruikt om persoonsgegevens te lekken. Maar ook om de printfunctie, waarmee ook privacygevoelige data kunnen worden ingezien en die pas afgelopen zaterdag werd uitgeschakeld. Dat gebeurde nadat de NOS en Nieuwsuur vaststelden dat hij nog steeds voor alle gebruikers werkte.
In de Tweede Kamer moest minister De Jonge van Volksgezondheid vandaag opheldering geven over het datalek. Hij erkent dat hij eerder had moeten reageren op interne signalen dat er problemen waren met de privacy van de GGD-systemen.
Er lag op 11 december bij het ministerie en de GGD al een interne risicoanalyse, die wees op "serieuze kwetsbaarheden" in de systemen. "Moeten we gezamenlijk wat mee", staat in de notulen van een vergadering van ambtenaren van het ministerie, het RIVM en de GGD.
Bij andere vergadering, een week later, blijft de GGD bij het standpunt dat "bestaande ict" moet blijven werken, zodat het werk kan doorgaan. De GGD was verder "benieuwd" naar het effect op "de operatie" van een nieuwe werkgroep die de beveiliging tegen het licht ging houden.
Op 24 december, vlak voor Kerstavond, informeert minister De Jonge de Tweede Kamer over meerdere kwetsbaarheden in de GGD-systemen. De alinea's staan aan het einde van een brief die verder gaat over het testen en een OMT-advies.
Om "enkele kwetsbaarheden" op te lossen, wordt volgens de minister gewerkt aan een "beter passend autorisatiebeheer", zodat mensen niet bij informatie kunnen waar ze niet bij horen te kunnen. Wat er toen schortte aan dat autorisatiebeheer is onbekend, maar achteraf werd dus duidelijk dat te veel mensen bij te veel informatie konden.
De details van de risicoanalyse naar de GGD-systemen zijn (en blijven) geheim, in overleg met het Nationaal Cyber Security Centrum.
In de Tweede Kamer zei minister De Jonge vandaag dat de exportfunctie werd gebruikt voor statistische analyses en het verdelen van werk. "Daarbij is te weinig rekening gehouden met de risico's en dat is natuurlijk niet goed", aldus De Jonge.
De waarschuwing in december is niet de eerste keer dat de overheid wordt gewezen op problemen met beveiliging. In september al meldt Nieuwsuur dat medewerkers toegang hadden tot allerlei privégegevens waar ze niet bij hoorden te kunnen. In november berichtte het AD over medewerkers die ongeoorloofd naar de gegevens van BN'ers gluurden.
Het gaat bij de ict-systemen van de GGD om twee verschillende programma's: in CoronIT staan gegevens van zo'n 5,5 miljoen mensen die zich hebben laten testen. In HPZone staan gegevens van zo'n 1 miljoen mensen die voorkomen in een bron- en contactonderzoek. Beide systemen waren toegankelijk voor tienduizenden werknemers van de GGD en callcenters.
Uit een verslag van een gesprek tussen ambtenaren van het ministerie en de GGD op 21 januari blijkt dat er dan inmiddels misbruik is gemaakt van de toegang tot de GGD-systemen. Een "extreem vervelend incident met datadiefstal", noemt de GGD het volgens de notulen. De knop voor het exporteren van gegevens uit HPZone wordt direct uitgezet. De GGD zegt bezig te zijn om het "gat verder te dichten, maar dat is niet heel makkelijk".
De ambtenaren schrijven in het verslag dat er "achteraf" sneller had kunnen worden opgetreden. Er is wat tijd verloren gaan door het inrichten van een speciale werkgroep, maar het is "cruciaal om nu te weten wat we op korte, middellange en lange termijn moeten oplossen."
Op 25 januari meldt RTL Nieuws dat persoonsgegevens die zijn verkregen door het lek ook echt worden misbruikt en verhandeld. Pas dan wordt de exportfunctie grotendeels uitgeschakeld. De printfunctie blijft aanstaan tot 30 januari.
Het ministerie van Volksgezondheid en koepelorganisatie GGD GHOR Nederland konden desgevraagd nog niet reageren.
Het afgelopen jaar heeft Spotify er 74 miljoen maandelijks actieve gebruikers bijgekregen. Dat blijkt uit de nieuwe kwartaalcijfers. In totaal telt het platform, dat naast muziek ook een steeds groter podcast-aanbod heeft, 345 miljoen gebruikers. Het merendeel van hen luistert nog altijd gratis.
Tegelijkertijd komt verreweg het grootste deel van de omzet van betalende gebruikers. De omzet in 2020 kwam uit op 7,8 miljard euro. Het bedrijf leed daarnaast alle kwartalen verlies, dit kwam uit op 293 miljoen euro.
Waar Spotify begon als een muziekdienst, presenteert het zich de laatste jaren steeds nadrukkelijker als een audioplatform. Naast muziek is daarin een belangrijke rol weggelegd voor podcasts. "Kijkend naar het gedrag van nieuwe gebruikers, zijn we ervan overtuigd dat podcasts zorgen voor een groei van het aantal abonnees", zegt het bedrijf in een toelichting op de cijfers.
In 2019 trok het naar verluidt 230 miljoen dollar (191 miljoen euro) uit om podcast-uitgever Gimlet Media te kopen. Het is een manier voor het platform om zich meer te onderscheiden van de concurrentie.
Vorig jaar kwam daar de populaire podcast van Joe Rogan, The Joe Rogan Experience, bij. Sinds 1 december moeten volgers daarvan de Spotify-app openen om de interviews te beluisteren. De samenwerking tussen Spotify en Rogan leidde echter ook tot kritiek, toen hij complotdenker Alex Jones interviewde.
In de muziekwereld heeft Spotify al langere tijd te maken met flinke concurrentie van onder meer Apple en Amazon. Die twee partijen zijn nu ook nadrukkelijker naar eigen aanbod aan het kijken.
Volgens bronnen van persbureau Bloomberg wil Apple dit jaar een abonnementsdienst gaan lanceren rond zijn podcast-aanbod, dat dan waarschijnlijk ook zal bestaan uit eigen producties. Amazon kocht ook al podcastbedrijf Wondery.
Spotify en Apple liggen elkaar daarnaast op een ander vlak niet zo goed. Het Zweedse audioplatform diende in 2019 een klacht in tegen Apple bij de Europese Commissie op beschuldiging van oneerlijke concurrentie. Een jaar later kondigde de Europese Commissie een officieel onderzoek aan.