Auteur: admin

Ruim een week na de omstreden presidentsverkiezingen in Wit-Rusland zijn de protesten tegen president Loekasjenko nog altijd niet voorbij. Integendeel: volgens leiders van de oppositiebeweging is vandaag het grootste protest ooit in de voormalige Sovjetrepubliek gehouden. Hoe kan de protestbeweging overeind blijven, terwijl de oppositieleiders zijn opgepakt, verjaagd of monddood gemaakt?

Het antwoord: Telegram. Via deze van oorsprong Russische chatapp worden oproepen en tips over hoe en waar te demonstreren bliksemsnel verspreid onder een miljoenenpubliek.

Zo heeft het oppositiekanaal Nexta ruim twee miljoen leden, op een bevolking van bijna 9,5 miljoen Wit-Russen. Mensenrechtenbeweging Charter 97 leidt chatgroepen op stadsniveau en in het geval van de hoofdstad Minsk zelfs op wijkniveau. Daarbinnen geven demonstranten elkaar tips en waarschuwingen om oproerpolitie en agenten te ontwijken.

"Neem extra water mee", "Kom lopend want de metro wordt platgelegd" en "Loop via de Prospekt Pobediteley naar het Heldenplein". Ook worden locaties van politiebusjes gedeeld, namen en foto's van veiligheidsofficieren openbaar gemaakt en wordt er uitgelegd wat te doen als je echtgenoot niet thuiskomt na een demonstratie.

Nexta roept nadrukkelijk op beelden te delen, zodat "na de revolutie" de verantwoordelijken voor het politiegeweld kunnen worden vervolgd.

In Minsk zijn vandaag tienduizenden Wit-Russen bijeen:

Telegram heeft pas recent aan populariteit in Wit-Rusland gewonnen, zegt de Wit-Russisch-Nederlandse Marina Ulyashyna. Door Loekasjenko's lakse reactie op het coronavirus (dat aanvankelijk werd ontkend en later gebagatelliseerd) ontstond de behoefte aan betrouwbare informatie. "Via Telegram kwamen Wit-Russen erachter wat er aan de hand was en riepen mensen elkaar op in quarantaine te gaan bij klachten."

Zo ontstond parallel aan de staatsmedia een stroom van informatievoorziening via Telegram. Dat betekent niet dat de chatgroepen een vrijhaven voor vrije meningsuiting zijn, benadrukt Ulyashyna. "Je moet voorzichtig zijn wat je zegt. Soms merk je dat er subtiel gecheckt wordt wie er te vertrouwen is." Velen gebruiken schuilnamen of communiceren in verholen geheimtaal.

De etiquette in de chatgroepen doet haar denken aan hoe de Wit-Russische Partizanen tijdens de Tweede Wereldoorlog opereerden. "Het is een soort guerrilla."

Tegelijkertijd wordt met zulke bemoedigende berichten het zelfvertrouwen van de demonstranten vergroot:

Voor de Wit-Russische diaspora is Telegram ook hét middel om op de hoogte te blijven van de protesten in het thuisland, waar nauwelijks buitenlandse journalisten zijn. In de Nederlandse groep zitten bijna 500 leden, daarnaast zijn er kleine subgroepen. Ook daar ben je niet vrij, denkt ze. "Er zullen vast mensen van de Wit-Russische ambassade lid zijn, om de boel in de gaten te houden."

Internetblokkades omzeilen

Een oppositiepoliticus kun je monddood maken door hem of haar te arresteren; de strijd tegen online demonstranten is lastiger. De beheerders van Nexta opereren volgens de BBC vanuit Warschau en hebben bewust geen vaste nieuwssite, "want die kun je met één muisklik blokkeren", zeggen ze. Ook wordt lezers uitgelegd hoe ze internetblokkades kunnen omzeilen via VPN-verbindingen en Tor-netwerken, zei Nextaleider Roman Potasetisj tegen Euronews.

Op Twitter liet Telegram-oprichter Pavel Durov, een tegenstander van de Russische president Poetin, trots weten dat zijn chatdienst in de lucht weet te blijven, ondanks pogingen om het internet in Wit-Rusland plat te leggen. Dat lukt hem door het internetverkeer om te leiden naar andere servers.

Revolutionaire teksten

Zonder het wijdverbreide gebruik van Telegram waren de Wit-Russische protesten waarschijnlijk dus niet zo groot geworden, denkt Ulyashyna. Het platform heeft het mogelijk gemaakt om de oppositie, die zich heeft verenigd achter Svetlana Tichanovskaja, voort te zetten, stelt Wit-Ruslandkenner Franka Hummels.

De chatapp is de sleutel tot effectief coördineren van de protesten, stelt Ales Herasimenka, die aan de universiteit van Oxford onderzoek doet naar de invloed van Telegram. "Aanvankelijk werden mensen via YouTubevideo's gemobiliseerd, Telegram nam die rol vervolgens over."

De oppositie heeft geen zichtbare leiders meer die nog op vrije voeten of in het land zijn, maar dat is ironisch genoeg in hun voordeel. De groep grotendeels anonieme Telegrammers is immers niet aan te pakken door de autoriteiten. "Tot het protest van vandaag is weliswaar opgeroepen door Tichanovskaja, maar de invulling is ad hoc", aldus Hummels.

Ondertussen klinken in de chatgroepen de revolutionaire teksten door. "De tijd is gekomen, de overwinning op de dictatuur is nabij", valt te lezen bij Nexta. Voor morgen is een nationale staking aangekondigd en krijgen de ambtenaren "de laatste kans om aan onze kant te gaan staan".

Opiniepeiler Maurice de Hond wil dat LinkedIn nog dit weekend zijn profiel op het sociale netwerk herstelt. Donderdagavond werd het account van De Hond verwijderd, omdat hij de gebruiksregels van het platform zou hebben overtreden.

Volgens de opiniepeiler komt dat doordat enkele tientallen LinkedIn-gebruikers zijn berichten hebben gerapporteerd, waarna zijn account automatisch zou zijn geblokkeerd. "Het lijkt op een georganiseerde manier om het mij lastig te maken", zegt hij in een reactie tegen de NOS.

De Hond zegt bijvoorbeeld een bericht te hebben ontvangen waarin iemand schrijft: "Met veel genoegen heb ik gelezen dat LinkedIn je heeft verwijderd." De afzender is naar eigen zeggen "een van de vele mensen die jou heeft aangemeld als gevaar voor de volksgezondheid, dat ben je namelijk ook."

De Hond plaatst op LinkedIn en andere sociale media regelmatig links naar artikelen op zijn website, waarin hij kritisch is over de coronamaatregelen van het kabinet. Volgens hem lijden het kabinet, het RIVM en het Outbreak Management Team aan een tunnelvisie. Op basis van wetenschappelijke literatuur en eigen data-analyses concludeert de opiniepeiler onder meer dat de anderhalvemeterregel onzin is.

Vorige week ontdekte De Hond al dat sommige van zijn LinkedIn-berichten werden verwijderd. Een volger wees hem erop toen hij een post van 6 augustus niet meer terug kon vinden.

Hamer en spijkers

In dat bericht had De Hond zich kritisch uitgelaten over de persconferentie van premier Rutte en minister De Jonge die dag. Volgens hem hadden zij het daarin over het belang van goede ventilatie moeten hebben in plaats van over de anderhalvemeterregel. Door het weer niet over ventilatie te hebben, laten ze zien dat ze behoren tot een groep timmerlieden van de WHO en het RIVM, schreef De Hond op LinkedIn. "Als je enige instrument een hamer is, dan is elk probleem een spijker."

De opiniepeiler is ervan overtuigd dat aerosolen, hele kleine ademdruppeltjes, een grote rol spelen bij de verspreiding van het coronavirus. Daarom pleit hij al maanden meer aandacht voor ventilatie.

Een paar uur na zijn bericht over de persconferentie hoorde De Hond van iemand dat zijn post was verdwenen. "Toen heb ik de volgende ochtend de proef op de som genomen en de post nog een keer gedeeld, identiek", zegt hij. "En inderdaad, twee uur later was 'ie weg."

'Fake news'

Donderdagavond bleek dus zijn hele LinkedIn-profiel verdwenen. "Ze zeggen dat het ging om fake news", aldus De Hond. Hij baalt ervan dat LinkedIn van tevoren geen waarschuwing heeft gegeven. "Ze hebben het meteen weggehaald. Het enige wat ze nu zeggen, is dat ik bezwaar kan maken. Dat heb ik gedaan."

De Hond geeft LinkedIn tot morgenavond de tijd om zijn profiel te herstellen. Hij wil dat het platform daarbij ook vermeldt dat zijn account onterecht was verwijderd. "Als ze dat niet doen, ga ik zeker vervolgstappen ondernemen."

Gemeenschapsregels

LinkedIn liet vrijdag in een reactie aan het ANP weten dat het alleen met een gebruiker zelf communiceert over acties tegen een account. "We hebben duidelijke voorwaarden en gemeenschapsregels en we verwachten dat al onze leden zich daaraan houden", voegde het platform toe. Het is niet duidelijk op welke specifieke regels LinkedIn doelt.

In de beleidslijnen van het zakelijke netwerk staat dat "in geval van ernstige of herhaalde overtredingen" iemands account kan worden verwijderd. Gebruikers kunnen zaken als spam, neppe profielen, verdachte berichten of zorgen over veiligheid rapporteren bij LinkedIn. Ook desinformatie kan worden gemeld. Een meningsverschil is geen geldige reden om iets te markeren", aldus het platform.

LinkedIn was zaterdag niet bereikbaar voor vragen van de NOS.